DECIPHer yn mynd i Cape Town

Mae Emily Lowthian yn Fyfyriwr PhD ac yn Gydymaith Ymchwil yng nghanolfan DECIPHer. Ei diddordebau ymchwil yw ymddygiad rhieni a chanlyniadau lles plant. Bu’n mynychu ac yn hwyluso’r cwrs byr ‘Datblygu a Gwerthuso Ymyriadau Iechyd Cyhoeddus Cymhleth’ ym mis Hydref 2019 ym Mhrifysgol Stellenbosch, Cape Town, De Affrica, a rhoddodd adroddiad i ni.

Fel myfyriwr a fu gynt ar leoliad yn DECIPHer, ni fyddwn erioed wedi dychmygu y byddwn yn ysgrifennu blog bum mlynedd yn ddiweddarach am fy nhaith i Cape Town i helpu i gyflwyno eu cwrs byr enwog! Mae llawer wedi newid yn ystod y pum mlynedd hyn, wrth i mi fynd o fod yn fyfyriwr israddedig ar leoliad, i fod yn fyfyriwr meistr, a bellach yn Gydymaith Ymchwil a Myfyriwr PhD ar y cyd yn DECIPHer.

Daeth y cynnig i ymweld â Cape Town i helpu i hwyluso’r cwrs byr pan sefydlodd yr Athro GJ Melendez-Torres a Dr Graham Moore gydweithrediad â Phrifysgol Stellenbosch. Roedd y cwrs byr yn rhan o’r cydweithrediad hwn rhwng DECIPHer a’r Sefydliad Ymchwil Iechyd Cwrs Bywyd (ILCHR) ym Mhrifysgol Stellenbosch. Roedd y cwrs hwn hyd yn oed yn fyrrach na’r arfer oherwydd ei fod yn gwrs tridiau o hyd (neu fyr!), yn hytrach na’r pum diwrnod arferol. Fe’i cyflwynwyd yn yr un modd, serch hynny, gyda myfyrwyr a staff yn eistedd mewn grwpiau a deunydd cwrs yn cael ei gyflwyno a’i ddefnyddio mewn gweithgareddau. Roedd hyd yn oed yn cynnwys rhai sesiynau yoga byr gan yr Athro Melendez-Torres!

Yr hyn a oedd yn unigryw ynglŷn â chyflwyno’r cwrs hwn oedd y cyd-destun cymdeithasol o ran y staff a’r myfyrwyr a oedd yn dilyn y cwrs.

Trwy gydol y cwrs, cyflwynwyd y deunydd arferol, gan gynnwys: theori ymyrraeth; modelau rhesymeg; cyd-lunio; gwerthuso prosesau; dichonoldeb; dulliau adolygu ac addasu. Fodd bynnag, yr hyn a oedd yn unigryw ynglŷn â chyflwyno’r cwrs hwn oedd y cyd-destun cymdeithasol o ran y staff a’r myfyrwyr a oedd yn dilyn y cwrs. Fel hwylusydd ar gyfer pob sesiwn, cefais brofiad uniongyrchol o wrando ar, a deall, y ffordd y caiff ymyriadau eu cynnal yng nghyd-destunau De Affrica. Mae hyn yn arbennig o bwysig, gan nad tlodi yw’r unig gyd-destun y mae’n rhaid iddynt ei ystyried, gan fod De Affrica’n wynebu llawer o heriau, gan gynnwys cyfraddau troseddu uchel, tlodi dwfn a’r symudiad i ffwrdd oddi wrth apartheid.

Profodd y cyd-destunau hyn yn heriol pan ddaethom at y gweithgaredd addasu. Rhoddodd Dr Evans enghraifft o ymyrraeth i’r grŵp a bu’n rhaid i’r mynychwyr ei addusu i gyd-destun De Affrica. Er enghraifft, mae’r ffordd y mae iechyd meddwl yn cael ei gysyniadu yn Ne Affrica yn wahanol iawn i’r Deyrnas Unedig (DU) – soniodd y mynychwyr ei bod yn anodd cael help gydag iechyd meddwl; bod y rhestrau aros yn hir a bod llawer o’r materion iechyd meddwl sy’n effeithio ar bobl yn Ne Affrica yn gysylltiedig yn aml â thlodi, a throseddu a thensiwn o fewn cymdogaeth, ac iechyd corfforol gwael. Hefyd, bu’r grŵp yn trafod sut y gall ymweliadau cartref fod yn beryglus yn aml i’r sawl a oedd yn ymchwilio i ymyriadau, ond maent yn digwydd er gwaethaf hyn, gan nad yw llawer o bobl yn Ne Affrica yn gallu mynychu canolfan i dderbyn ymyrraeth. Yn ogystal, buont yn trafod y problemau o ran cadw pobl yn eu hymyriadau, a bod pobl yn aml yn cymryd rhan yn yr ymyriadau er mwyn cael incwm ychwanegol, a’r anawsterau sy’n gysylltiedig â hyn.

Roedd cwrdd â rhai o’r cyfranogwyr a oedd wedi cael budd gwirioneddol o’r ymyrraeth, yn brofiad teimladwy iawn; roeddent yn llawn egni a gobaith da. Dyma fore y byddaf yn ei gofio am amser hir.

Roedd yr awr o drafodaeth yn cynnwys sut y byddai angen i daleithiau gwahanol addasu’r ymyrraeth, ac oherwydd natur gymhleth pob talaith, penderfynom y byddem yn canolbwyntio ar un dalaith ac yn addasu ar ei chyfer. Fodd bynnag, roedd canolbwyntio hyd yn oed ar un dalaith yn anodd, gan daflu golau ar gymhlethdod heriau iechyd y cyhoedd yn Ne Affrica, a pha mor wahanol yw i’r DU.

Ar ôl i’r cwrs orffen, buom yn ymweld â Khayelitsha, sef treflan anffurfiol yn Ne Affrica a oedd wedi derbyn ymyrraeth yn ymwneud â phêl-droed (neu ‘soccer’ iddyn nhw!) yn ddiweddar i helpu i hyfforddi dynion ifanc i ymdrin â phroblemau a materion yn ymwneud â’u bywydau. Roedd cwrdd â rhai o’r cyfranogwyr a oedd wedi cael budd gwirioneddol o’r ymyrraeth, yn brofiad teimladwy iawn; roeddent yn llawn egni a gobaith da. Dyma fore y byddaf yn ei gofio am amser hir.

Roedd cael ein hatgoffa am y gwaith rhagorol a wnawn yn DECIPHer yn brofiad gwych, a pha mor bwysig yw ymyriadau iechyd y cyhoedd ledled y byd. Dangosodd y cwrs fod gan GJ, Graham, Jemma a Rhiannon eu gwybodaeth arbenigol eu hunain, sy’n gwneud y cwrs yn unigryw. Rwy’n credu, wrth wneud ein gwaith o ddydd i ddydd, ein bod weithiau’n anghofio gwerthfawrogi’r gwaith rhyfeddol mae pawb ohonom yn ei wneud yma, a pha mor bwysig yw’r gwaith hwn ar gyfer y dyfodol.

Ym mis Ebrill 2020, diolch i gyllid gan y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC), byddaf yn dychwelyd i Cape Town i weithio ar rai o brosiectau diddorol iawn ILCHR, a pharhau â’r cydweithredu. Byddaf yn adrodd yn ôl – gwyliwch y gofod hwn!

Dewislen