Dyma Sian Harding, sy’n Gyfrannwr o’r Cyhoedd yn RISE, yn ysgrifennu am yr hyn y mae’r astudiaeth yn ei olygu, ei rôl hi, a pham fod yr astudiaeth yn wirioneddol bwysig.
Lleihau Anghydraddoldebau mewn Amgylcheddau Bwyd Ysgolion yw RISE. Daeth fy nghyfranogiad i drwy ymchwil hysbysebu iachach cynharach roeddwn i wedi cymryd rhan ynddi gyda Phrifysgol Caerdydd. Drwy’r profiad hwnnw, gwelais i pa mor bwysig yw lleisiau’r cyhoedd wrth lunio ymchwil sy’n effeithio ar bobl go iawn.
Rwy wastad wedi bod â diddordeb mewn bwyd – yr hyn rydyn ni’n ei fwyta, sut mae’n effeithio arnon ni, a’r rôl mae’n ei chwarae ym mywyd bob dydd. Felly, pan ddaeth y cyfle i gymryd rhan yn astudiaeth RISE, roedd yn teimlo fel dewis naturiol i mi.
Beth yw astudiaeth RISE?
Yn y bôn, mae’r astudiaeth yn edrych ar sut mae prydau ysgol am ddim i bawb yn gweithio yng Nghymru. Nawr fod gan bob plentyn hawl i brydau ysgol am ddim, mae’r ymchwilwyr eisiau deall a yw hyn wedi cynyddu’r nifer sy’n manteisio arno a pha wahaniaeth y mae’n ei wneud yn ymarferol.
Nid yw ond yn ymwneud â’r hyn y mae ysgolion yn ei gynnig – mae’n ymwneud â’r hyn y mae plant yn dewis ei fwyta mewn gwirionedd. Mae hynny’n wahaniaeth pwysig iawn, oherwydd nad yw bwydlenni bob amser yn adrodd y stori gyfan.
Nod cyffredinol yr astudiaeth yw cefnogi’r broses o weithredu polisïau bwyd effeithiol mewn ysgolion a gwella cymeriant maethol plant.
Fy rôl fel cyfrannwr cyhoeddus
Cefais i fy ngwahodd i ymuno fel cyfrannwr cyhoeddus, sy’n golygu dod â phersbectif y byd go iawn i’r astudiaeth. Rydyn ni’n ymweld ag ysgolion a helpu i ystyried cwestiynau fel y canlynol:
- A yw mwy o blant yn manteisio ar brydau ysgol am ddim?
- A yw’r cynnig cyffredinol wedi gwneud gwahaniaeth?
- Beth mae’r plant yn ei fwyta amser cinio mewn gwirionedd?
Mae cymryd rhan yn rhoi’r cyfle i mi i helpu ymchwilwyr i ofyn y cwestiynau iawn a meddwl am yr ochr ymarferol o bethau o safbwynt y cyhoedd.
Pam mae hyn yn bwysig
Nid yw bwyd mewn ysgolion yn ymwneud â maeth yn unig – mae’n ymwneud â chydraddoldeb, mynediad a rhoi’r un cyfle i bob plentyn i gael pryd o fwyd digonol yn ystod y diwrnod. I rai plant, gall pryd o fwyd ysgol wneud gwahaniaeth mawr i’w lles a’u gallu i ganolbwyntio yn y dosbarth.
Mae deall sut mae prydau ysgol am ddim yn gweithio mewn gwirionedd yn helpu i wella’r system ar gyfer y dyfodol. Os rydyn ni’n gwybod beth sy’n gweithio’n dda a beth sydd ddim, gellir gwneud newidiadau sydd wir o fudd i blant.
Syniadau i gloi
Rwy’n teimlo’n ffodus i gymryd rhan mewn ymchwil o’r fath. Mae’n dangos y gall pobl gyffredin chwarae rôl wrth lunio astudiaethau pwysig, a bod profiad bywyd yn cael ei werthfawrogi ochr yn ochr â gwybodaeth academaidd.
Pe bai mwy o bobl yn teimlo eu bod yn gallu cymryd rhan mewn ymchwil, byddai gennyn ni astudiaethau sy’n adlewyrchu bywyd go iawn ac anghenion go iawn yn well.