Cafodd The One Show y BBC sgwrs gyda thîm RISE yr wythnos diwethaf lle bu’r Prif Ymchwilydd, Dr Sara Long, yn trafod yr hyn y mae ymchwilwyr yn ei ddysgu am brydau ysgol am ddim a phrofiadau teuluoedd ledled Cymru.
Mae Lleihau Anghydraddoldeb Amgylchedd Bwyd Ysgolion yn astudiaeth dan arweiniad Prifysgol Caerdydd a DECIPHer sy’n ystyried pa wahaniaeth y mae prydau ysgol am ddim yn ei wneud i fywydau plant ledled Cymru.
Mae prydau ysgol am ddim bellach yn rhan o fywyd bob dydd miloedd o blant ledled Cymru, ac mae RISE yn helpu i ddeall y gwahaniaeth y mae’r polisi hwn yn ei wneud yn ymarferol. Mae’r tîm yn casglu profiadau gan blant, rhieni, athrawon a gwneuthurwyr penderfyniadau ledled Cymru.
Wrth ymddangos ar y rhaglen am yr ail dro, rhannodd Dr Long gipolwg newydd ar y ffactorau sy’n dylanwadu ar ymddygiad bwyta plant yn yr ysgol a’r tu allan iddi. Wrth siarad â gwylwyr ledled y DU, tynnodd sylw at y ffordd mae profiadau teuluol, perthnasoedd â chyfoedion, dewisiadau unigol a’r adnoddau sydd ar gael i ysgolion yn dylanwadu ar ddewisiadau bwyd.
Un o’r prif bethau mae’r ymchwil yn canolbwyntio arno yw deall sut mae prydau ysgol am ddim yn effeithio ar ddeiet plant, eu bywyd teuluol a’u hiechyd hirdymor. Cymru yw un o genhedloedd cyntaf y DU i gyflwyno prydau ysgol am ddim i bob plentyn ysgol gynradd. Wrth i rannau eraill o’r DU ystyried dulliau tebyg, mae diddordeb cynyddol yn y canfyddiadau y tu hwnt i Gymru.
“Un o’r pethau mawr nesaf y byddwn ni’n ei drafod yw a yw plant yn bwyta bwydydd mwy iach. Byddwn ni hefyd yn edrych ar yr effaith y mae hyn wedi’i chael ar deuluoedd ac a yw wedi cael effaith gadarnhaol ar gyllid aelwydydd.”
Ar ôl dwy flynedd o weithio gydag ysgolion ledled Cymru, mae ymchwilwyr yn dechrau clywed am realiti prydau ysgol am ddim, o’r hyn y mae plant yn dewis ei fwyta i’r gwahaniaeth y gall y polisi ei wneud i deuluoedd gartref.
Bydd prosiect RISE yn parhau tan fis Mawrth 2028, a disgwylir canfyddiadau pellach dros y misoedd nesaf.
Gwylio’r Rhaglen
Wedi colli’r bennod? Gwyliwch y rhaglen ar BBC iPlayer tan 1 Hydref 2026 .