Mae dau academydd o Brifysgol Caerdydd wedi cael eu cydnabod am eu cyfraniadau sylweddol i faes gwyddorau cymdeithasol gan Academi’r Gwyddorau Cymdeithasol.
Yr Athro Sin Yi Cheung, Athro Cymdeithaseg a Chyfarwyddwr Ymchwil yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol a Gofodol , a’r Athro Rhiannon Evans, Athro mewn Gwyddor Gymdeithasol ac Iechyd, wedi’i leoli yn DECIPHer, Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol a Gofodol, yn rhan o garfan o 74 o Gymrodyr newydd a ymunodd â’r Academi yn hydref 2026.
Mae’r Athro Sin Yi Cheung yn Athro Cymdeithaseg ac yn Ddirprwy Bennaeth yr Ysgol (Ymchwil, Arloesi a Menter) yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol a Gofodol. Yn ysgolhaig a gydnabyddir yn rhyngwladol, mae ei hymchwil wedi ail-lunio dealltwriaeth o anghydraddoldebau cymdeithasol, mudo ac integreiddio ffoaduriaid, a symudedd cymdeithasol. Mae ei gwaith yn cyfuno trylwyredd methodolegol ag effaith yn y byd go iawn, gan lywio dadleuon academaidd, polisi cyhoeddus ac ymarfer proffesiynol yn y DU ac yn rhyngwladol.
Yn ffigwr blaenllaw ym maes gwyddor gymdeithasol feintiol, mae’r Athro Cheung wedi adeiladu portffolio ymchwil dylanwadol sy’n cwmpasu sawl disgyblaeth ac wedi gwneud swyddi a rolau ymgynghorol mawreddog ledled y byd. Ochr yn ochr â’i hethol i Gymdeithas Ddysgedig Cymru yn 2022, mae hi wedi’i phenodi i Banel Gwyddorau Cymdeithasol Ymarfer Asesu Ymchwil (RAE) Hong Kong 2026 ac mae’n gwasanaethu ar Is-banel Fframwaith Rhagoriaeth Ymchwil (REF) 2029 ar gyfer Gwaith Cymdeithasol a Pholisi Cymdeithasol, gan gyfrannu at asesu rhagoriaeth ymchwil yn y DU ac yn rhyngwladol.
Cafodd ei chyfraniadau at ysgolheictod ac ymgysylltu cyhoeddus eu cydnabod ymhellach drwy Wobr Gymunedol Hanes Pobl Dduon Cymru 365 yn 2024, gan gydnabod ei gwaith i hyrwyddo dealltwriaeth o gydraddoldeb hil a chynhwysiant.
‘Rwyf wrth fy modd yn ymuno â chyd-Academyddion yn Academi’r Gwyddorau Cymdeithasol. Rwyf wedi bod yn ffodus i weithio gyda chydweithwyr, myfyrwyr a phartneriaid rhagorol drwy gydol fy ngyrfa, ac rwy’n falch o weld gwerth ymchwil y gwyddorau cymdeithasol yn cael ei gydnabod a’i ddathlu drwy’r Gymrodoriaeth hon.’
Mae’r Athro Rhiannon Evans yn ymchwilydd blaenllaw yn rhyngwladol sy’n gweithio ar ryngwyneb iechyd cyhoeddus a gofal cymdeithasol i fynd i’r afael ag anghydraddoldebau iechyd. Hi yw Dirprwy Gyfarwyddwr ac Arweinydd Academaidd DECIPHer. Mae hi hefyd yn Ddirprwy Gyfarwyddwr ac yn Arweinydd Anghydraddoldebau Iechyd ar gyfer Tîm Adolygiadau Iechyd Cyhoeddus NIHR ac mae ganddi rolau arwain yn y Ganolfan Ymchwil Hunanladdiad a Hunan-niweidio Genedlaethol a Chydweithrediad Ymchwil ar Benderfynyddion Iechyd Rhondda Cynon Taf. Mae hi hefyd yn gwasanaethu fel Arweinydd Academaidd ar gyfer rhaglen Crwsibl Cymru, gan gefnogi datblygiad arweinwyr ymchwil y dyfodol ledled Cymru.
‘Mae’n anrhydedd anhygoel cael fy mhenodi’n Gymrawd Academi’r Gwyddorau Cymdeithasol. Rwy’n ddiolchgar iawn bod fy ngwaith wedi’i gydnabod fel hyn, yn enwedig gan ei fod yn tynnu sylw at y rôl hanfodol y mae gwyddor gymdeithasol yn ei chwarae wrth ddeall a mynd i’r afael ag anghydraddoldebau iechyd.
‘Hoffwn gydnabod fy nghydweithwyr a’m cydweithredwyr, y mae eu hysbrydoliaeth, eu cefnogaeth a’u partneriaeth barhaus wedi bod yn ganolog i’r cyflawniad hwn.’
Mae ymchwil yr Athro Evans yn pwysleisio’n benodol ar fynd i’r afael â’r anghydraddoldebau iechyd a brofir gan gymunedau dan anfantais, yn enwedig plant a phobl ifanc sydd wedi cael profiad o ofal. Mae hi wedi cael ei phenodi’n Gymrawd Churchill i gydnabod ei gwaith, ar ôl treulio amser yn yr Unol Daleithiau a De Korea yn archwilio rhaglenni atal hunanladdiad ar gyfer unigolion mewn gofal. Mae ei hymchwil wedi cael effaith sylweddol, gan gynnwys llywio gwaith UNICEF i gyflwyno lens iechyd meddwl a lles i wasanaethau ar gyfer y rheini sydd mewn gofal.
Mae Cymrodoriaeth yr Academi yn cynnwys dros 1,750 o wyddonwyr cymdeithasol blaenllaw o’r byd academaidd, y sector cyhoeddus, y sector preifat a’r trydydd sector. Mae arbenigedd eu Cymrodyr yn cwmpasu’r gwyddorau cymdeithasol ar ei hyd, ac mae eu hymarfer a’u hymchwil yn helpu i ddeall a mynd i’r afael â rhai o’r heriau mwyaf sy’n wynebu cymunedau, y gymdeithas, lleoedd ac economïau. Caiff holl Gymrodyr yr Academi eu hethol am eu rhagoriaeth yn eu meysydd a’u cyfraniadau sylweddol ym maes y gwyddorau cymdeithasol er budd y cyhoedd. Mae Cymrodyr yn cael eu dewis yn dilyn adolygiad annibynnol gan gymheiriaid sy’n cydnabod eu rhagoriaeth a’u heffaith.
Dyma a ddywedodd Llywydd yr Academi, Will Hutton FAcSS, “Mae ein Cymrodyr newydd yn cynrychioli rhai o’r lleisiau mwyaf dylanwadol ym maes gwyddorau cymdeithasol heddiw. Mae eu gwaith yn ehangu gwybodaeth, yn herio rhagdybiaethau ac yn cynhyrchu mewnwelediadau sy’n llywio a hyd yn oed yn ailddiffinio gwneud penderfyniadau ar draws llywodraeth, busnes, addysg a chymdeithas sifil. Rwy’n falch iawn o’u croesawu i’r Academi ac yn edrych ymlaen at weithio gyda nhw i godi proffil ac effaith y gwyddorau cymdeithasol ledled y DU a thu hwnt.”
Mae rhestr lawn o’r Cymrodorion a etholwyd yr hydref hwn i’w gweld ar wefan Academi’r Gwyddorau Cymdeithasol.
